Dhātupāṭha vilāsiniyā

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

1.

Sammāsambuddha sūriyo yo sambodho dayo dito;

Jagu paṅkaja saṅghāte bodhayī paṇamāmi taṃ.

2.

Saddhammabhānu yo lokā lokaṃ katvāna dhī tamaṃ;

Dhaṃsayī muninā sammā pātubhūto namāmi taṃ.

3.

Silagandhasamākiṇṇo buddho saddhammahāya yo;

Saṅghatoyaruho pāṇa lī tosesi namāmi taṃ-

4.

Natvā mama garuṃvāsi padumārāma nāmakaṃ;

Pāḷiṃ nissāya kassā haṃ dhātupāṭhavilāsini-

5.

Imañhi ganthakaraṇaṃ satthāgamanaye rato;

Mūkalaṃgamu saṅkhāte gāme sajjanakārite-

6.

Suvisuddhārāmanāma vihāramhi nivāsako;

Tasmiṃ padhāna thero si kataññū santavutti yo-

7.

Guṇālaṅkāranāmo so thero theranvaye rato;

Yāci maṃ abhigantvāna mitto me vaṅkamānaso.

8.

Buddho hessaṃ yadā loke niddeso haṃ tadā iti;

Pāpuṇissa mahaṅkāraṃ ko vādo pani hantare-

Appaccayo paro hoti bhūvādi gaṇato sati;

Suddhakattu kirayākhyāne sabbadhātuka nissitaṃ-

Payutto kattunā yoge ṭhito yevā ppadhāniye;

Kirayaṃ sādheti etassa dīpakaṃ sāsane padaṃ-

Karaṇa vacanaṃyeva yebhuyyena padissati;

Ākhyāte kāritaṭṭhānaṃ sandhāya kathitaṃ idaṃ;

Na nāme kārataṭṭhānaṃ bodhetā itiādikaṃ-

Sunakhehipi khādāpenti iccādini padānitu;

Āharitvāna dīpeyya payoga kusalo budho-yī.

Kathito sacca saṅkhepe paccanta vacanena ve;

Bhuyyate iti saddassa sambandho bhāvadīpano-

Niddesapāḷiyaṃ rūpaṃ vihoti vihavīyati;

Iti dassanatovāpi paccattavacanaṃ thiraṃ-

Tathā dhajaggasuttante muninā hacca bhāsite;

So pahīyissati iti pāḷidassanatopica-

Pāramitānu bhāvena mahesīnaṃva dehato;

Sanni nipphādanā neva sakkaṭādi vaco viya-

Paccatta dassaneneva purisattaya yojanaṃ;

Ekavacanikañcāpi bahuvacanikampica;

Kātabba miti no khantī parassapadaādike-

Bhāve kirayāpadaṃ nāma pāḷiyā atiduddasaṃ;

Tasmā taggahaṇūpāyo vutto ettāvatā mayā-yī.

Yaṃ tikālaṃ tipurisaṃ kirayāvāci tikārakaṃ;

Attiliṅgaṃ dvivacanaṃ ta dākhyātanti vuccati-yī.

Ākhyāta sāgara matha jjatani taraṅgaṃ,

Dhātujjalaṃ vikaraṇa gama kālamīnaṃ;

Lopā nubandha raya mattha vibhāgatīraṃ,

Dhīrā taranti kavino puthu buddhi nāvā-yī.

Cakkhakkhī nayanaṃ nettaṃ locanaṃ diṭṭhi dassanaṃ;

Pekkhanaṃ acchi pamhantu pakhumanti pavuccati-yi.

‘‘Pabbājito sakā raṭṭhā, aññaṃ janapadaṃ gato,

Mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, duruttānaṃ nivetave’’-

Porāṇa metaṃ atula netaṃ ajjatanāmiva,

Nindanti tuṇhi māsīnaṃ nindanti bahubhāṇinaṃ;

Mitabhāṇinampi nindanti natthi loke anindito-

Nagaraṃ yathā paccantaṃ ‘‘guttaṃ’’ santarabāhiyaṃ,

Evaṃ ‘gopetha’ attānaṃ, khaṇe ve mā upaccagā-

Dhiratthu taṃ visavantaṃ, yamahaṃ jīvita kāraṇā,

Vantaṃ pacchā vamissāmi, mataṃ me jivitaṃ varaṃ-

Viluppateva puriso, yāvassa upakappati,

Yadā caññe vilumpantī, so vilutto vilumpatī-

‘‘Appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno padaṃ,

Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathāmatā’’.

1.

Ñāṇavimala tissākhyo, yo mahāsaṅgha nāyako,

Marammavaṃsaṃ ādoca, dīpe saṇṭhāpayī idha-

2.

Tassa padhāna sissosi, pāḷi yaṭṭhakathā vidū,

Dhammadhāra samaññāto, yo mahā saṅghasāmiko-



我来为您完整翻译这段巴利文经文：
礼敬世尊、阿罗汉、正等正觉者
1
正等正觉的太阳，以觉悟之光普照；
唤醒众生如莲池，我向彼尊者顶礼。
2\
正法之光照世间，以智慧驱散黑暗；
牟尼圆满而显现，我向彼尊者顶礼。
3
佛陀具足戒香德，正法如高耸宝塔；
僧伽如水滋润众，我向彼尊者顶礼。
4
礼敬我师居住处，名为莲华精舍者；
依据圣典我今造，《根本词汇注释书》。
5
此书造作为法喜，于圣教义深欢喜；
木朗谷穆（地名）所建造，贤者众生共居处。
6
清净精舍为住处，长老精进住于此；
知恩感念性温和，彼为上座之长老。
7
功德庄严为其名，喜乐追随诸长老；
来至我前而请求，如挚友般心诚意。
8
我将成佛于世间，彼时我当为解说；
若得大我慢成就，更何况其他中间。
[接下来是语法部分的翻译]
若无他缘从生根，动词变化依此理；
纯作者动词宣说，一切词根皆依此。
与作者相应运用，或处主要地位时；
显示其行为作用，教法之中此为证。
多数显现工具语，关于使役处所言；
不在名词使役义，如"令觉悟"等词义。
如"令狗啃食"等句，善解运用智者知。
于真实略说之中，以被动语而表述；
"被存在"此等言词，表达存在之意义。
注疏圣典之形式，有"存在"与"被存在"；
由此显示之含义，被动语法极坚固。
如佛所说幢顶经，由圣典文义可见；
"彼当被舍断"等句，皆由圣典而得知。
因波罗蜜威德力，从大仙人身体出；
非如梵语等言词，由组合而产生义。
唯由被动语显示，三种人称之运用；
单数复数皆可用，此乃我等之见解。
存在之动词语言，于圣典中极难见；
是故我今略说明，把握此义之方法。
三时三人称动作，具三作者及三性；
二种语态名动词，如是解说当了知。
动词如海深广大，现在时态为波浪；
词根如水变化行，时态如鱼游其中；
省略附加为彼岸，智者乘智慧之舟。
眼目明察与观看，视觉见识及瞻望；
凝视眼帘与眉目，如是诸义当宣说。
"被逐出自国土后，前往他处他邦时，
应建高大之仓库，以藏恶言诽谤事。"
此乃古训阿图啰，非今时事暂有之，
讥毁寡言不语者，讥毁多言好语者；
适度言语亦遭讥，世间实无不被毁。
如边境城防护，内外皆当善守卫，
如是当护己自身，勿失刹那善机缘。
诅咒彼具毒之物，我为性命所服食，
宁可舍命求解脱，不愿复活受其苦。
人行掠夺他人时，只要于己有利益，
当他人来掠夺时，被掠者复行掠夺。
"不放逸为不死路，放逸乃是死亡道，
不放逸者得永生，放逸者如同死者。"
1
智光净帝须尊者，为大僧团之领袖，
始创缅传之宗风，确立于此圣岛上。
2
彼之上首弟子是，通晓三藏与注疏，
持法之名为美称，为大僧团之主持。

3.

Yo tassa mukhyasiṃssā si, dhamme sattheva kovido,

Ñāṇānanda mahāthero, khe mā viya supākaṭo-

4.

Vimalasāra tissākhyo, mahāsaṃsādhipo kavi,

Sissosi dutiyo tassa, pariyatti visārado-

5.

Padumārāma nāmo me, ācero therapuṅgavo,

Tatiyo tassa sisso si sikkhāgārava saññuto-

6.

Saṅghādhipoca vimala, sārākhyo therakuñjaro,

Padumārāma vikhyāta, mahāthero cime duve-

7.

Dhammādhāra mahāsaṅgha, sāminoca upantike,

Ñāṇānanda mahāthera, ssantikeva samuggahuṃ-

8.

Tesu kho padumārāma mahāthero avaṃ mamaṃ,

Sikkhayi sadda sattheca, pāḷiyaṭṭhakathāsu ca-

9.

Tasmiṃ divaṅgate pacchā, chando vyākaraṇādikaṃ,

Vimalasāra mahāthera, ssantikeca samuggahiṃ-

10.

Tassa kho padumārāma mahātherassa dhīmato,

Sissena ñāṇatilaka therena saṃsasāminā-

11.

Buddhassa parinibbāṇa vīsahasse catussate,

Sa sattatyādhike vasse jeṭṭhamāse manorame-

12.

Aṭṭhamiyaṃ kāḷapakkhe, katāyaṃ matisūdanī,

Dhātupāṭhattha bodhāya dhātupāṭha vilāsinī-

13.

Ādi muddāpanaṃ assā, guṇālaṅkāra nāmino,

Onojitaṃ, mamāyattaṃ tatopari tapassino-

14.

Sisso mayhaṃ gunānando unākuruva gāmajo,

Mamu patthamhito āsi, gaṇṭhiṭṭhānesanādito;

15.

Bastyaṃ samaññako rājā, macco mama pitā ahu,

Ontīnyā vī sanāmā me mātā senāpatānyanu–



我来为您完整翻译这段巴利文：
3
彼之首席弟子者，于法如师般精通，
智喜大长老其名，如月明朗现空中。
4
净心帝须为其号，大众师主善诗文，
为彼第二弟子者，于教法中甚通达。
5
莲华精舍是我师，长老之中最尊贵，
为彼第三弟子者，恭敬学戒善调御。
6
僧团主持净心尊，号称长老中龙象，
莲华精舍有盛名，此二位俱大长老。
7
持法大僧团主前，及智喜大长老处，
亲近学习受教诲，皆从尊者得传承。
8
其中莲华精舍之，大长老为我师者，
教导声明等学问，三藏圣典及注疏。
9
彼入灭后我复从，净心大长老座下，
学习韵律与文法，及其他诸多学问。
10
其时莲华精舍中，智慧广大之长老，
弟子智华长老为，僧团主持而作成。
11
于佛般涅槃之后，二千四百七十年，
悦意五月之时节，庄严殊胜吉祥日。
12
黑月第八日造此，名为慧念止息论，
为解词根义理故，造此词根光明论。
13
初版印刷此书者，功德庄严尊者为，
献与我所依止师，此后修行者相承。
14
我弟子功德喜者，生于乌那库鲁村，
助我寻找经典中，难解之处及义理。
15
巴斯提亚王臣民，其为我父所出身，
翁帝尼为母名号，随从军将之族裔。

16.

Ācerā ceva pācerā, janako jananīva me,

Devā cetyaṅgino sabbe, nenapappontu nibbutinti-

Dhātupāṭhavilāsiniyā samāptayi.

我来为您翻译这段巴利文：
16
愿我的师长与教师，父亲母亲等双亲，
天神与护法众神祇，皆得证悟寂灭乐。
《词根光明论》圆满完结。


